{"id":686,"date":"2020-04-14T11:20:30","date_gmt":"2020-04-14T02:20:30","guid":{"rendered":"http:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/?p=686"},"modified":"2020-04-14T11:20:32","modified_gmt":"2020-04-14T02:20:32","slug":"giao-su-yuval-noah-harai-dai-hoc-the-hebrew-university-of-jerusalem-tra-loi-phong-van-cua-dai-cnn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/?p=686","title":{"rendered":"GI\u00c1O S\u01af YUVAL NOAH HARAI, \u0110\u1ea0I H\u1eccC THE HEBREW UNIVERSITY OF JERUSALEM TR\u1ea2 L\u1edcI PH\u1eceNG V\u1ea4N C\u1ee6A \u0110\u00c0I CNN"},"content":{"rendered":"\n[et_pb_section fb_built=&#8221;1&#8243; fullwidth=&#8221;on&#8221; _builder_version=&#8221;3.22&#8243; background_color=&#8221;#2ea3f2&#8243; use_background_color_gradient=&#8221;on&#8221; background_color_gradient_start=&#8221;#2ea3f2&#8243; background_color_gradient_end=&#8221;#2e6df4&#8243; background_color_gradient_direction=&#8221;330deg&#8221;][et_pb_fullwidth_header title=&#8221;GI\u00c1O S\u01af YUVAL NOAH HARAI, \u0110\u1ea0I H\u1eccC THE HEBREW UNIVERSITY OF JERUSALEM TR\u1ea2 L\u1edcI PH\u1eceNG V\u1ea4N C\u1ee6A \u0110\u00c0I CNN&#8221; subhead=&#8221;| G\u00f3c nh\u00ecn c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi |&#8221; _builder_version=&#8221;4.4.2&#8243; title_level=&#8221;h2&#8243; title_font=&#8221;Roboto||||||||&#8221; title_text_align=&#8221;center&#8221; title_font_size=&#8221;20px&#8221; title_line_height=&#8221;1.2em&#8221; subhead_text_align=&#8221;center&#8221; background_color=&#8221;rgba(255, 255, 255, 0)&#8221; hover_enabled=&#8221;0&#8243; title_font_size_tablet=&#8221;20px&#8221; title_font_size_phone=&#8221;15px&#8221; title_font_size_last_edited=&#8221;on|phone&#8221; button_one_text_size__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_two_text_size__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_one_text_color__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_two_text_color__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_one_border_width__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_two_border_width__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_one_border_color__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_two_border_color__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_one_border_radius__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_two_border_radius__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_one_letter_spacing__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_two_letter_spacing__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_one_bg_color__hover_enabled=&#8221;off&#8221; button_two_bg_color__hover_enabled=&#8221;off&#8221;][\/et_pb_fullwidth_header][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=&#8221;1&#8243; custom_padding_last_edited=&#8221;on|phone&#8221; _builder_version=&#8221;4.4.1&#8243; custom_padding=&#8221;0px||0px||false|false&#8221; custom_padding_tablet=&#8221;&#8221; custom_padding_phone=&#8221;&#8221;][et_pb_row _builder_version=&#8221;3.25&#8243; background_size=&#8221;initial&#8221; background_position=&#8221;top_left&#8221; background_repeat=&#8221;repeat&#8221;][et_pb_column type=&#8221;4_4&#8243; _builder_version=&#8221;3.25&#8243; custom_padding=&#8221;|||&#8221; custom_padding__hover=&#8221;|||&#8221;][et_pb_image src=&#8221;http:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/\uc720\ube4c\ud558\ub77c\ub9ac.jpg&#8221; _builder_version=&#8221;4.4.2&#8243; hover_enabled=&#8221;0&#8243; box_shadow_style=&#8221;preset1&#8243;][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.4.2&#8243; text_font=&#8221;Roboto||||||||&#8221; background_size=&#8221;initial&#8221; background_position=&#8221;top_left&#8221; background_repeat=&#8221;repeat&#8221; hover_enabled=&#8221;0&#8243;]<p>Hi\u1ec7n t\u1ea1i con ng\u01b0\u1eddi \u0111ang \u0111\u1ed1i \u0111\u1ea7u v\u1edbi m\u1ed9t t\u00ecnh tr\u1ea1ng t\u1ed3i t\u1ec7 nh\u1ea5t, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ea5t \u0111o\u00e0n k\u1ebft. Kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec nguy hi\u1ec3m h\u01a1n vi\u1ec7c c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng gi\u00fap \u0111\u1ee1 nhau, kh\u00f4ng chia s\u1ebb th\u00f4ng tin c\u1ea7n thi\u1ebft v\u00e0 \u2018\u0111\u01b0\u1eddng ai n\u1ea5y \u0111i\u2019.<\/p>\n<p>Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Noah Harari, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc The Hebrew University of Jerusalem, t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a 2 quy\u1ec3n s\u00e1ch b\u00e1n ch\u1ea1y nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u00f3 l\u00e0 quy\u1ec3n \u2018<strong>Homo Deus: L\u01b0\u1ee3c s\u1eed t\u01b0\u01a1ng lai\u2019<\/strong> v\u00e0 quy\u1ec3n \u2018<strong>Sapiens: L\u01b0\u1ee3c s\u1eed lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi<\/strong>\u2019 \u0111\u00e3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft c\u1ee7a vi\u1ec7c k\u1ebft n\u1ed1i c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi. \u00d4ng \u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 H\u00e0n Qu\u1ed1c l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh c\u1ee7a \u2018<strong>T\u01b0\u01a1ng lai do s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn t\u00edch c\u1ef1c mang \u0111\u1ebfn<\/strong>\u2019. Gi\u00e1o s\u01b0 Harari cho r\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng ch\u01b0a t\u1eebng g\u1eb7p th\u00ec nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc 2 lo\u1ea1i ch\u1ecdn l\u1ef1a quan tr\u1ecdng \u0111\u00f3 l\u00e0 \u2018<strong>C\u00f4 l\u1eadp trong n\u01b0\u1edbc hay li\u00ean k\u1ebft to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi<\/strong>?\u2019, \u2018<strong>Gi\u00e1m s\u00e1t to\u00e0n th\u1ec3 hay h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn quy\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n<\/strong>?\u2019. Trong bu\u1ed5i ph\u1ecfng v\u1ea5n v\u1edbi \u0111\u00e0i CNN, gi\u00e1o s\u01b0 Harari \u0111\u00e3 tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng \u2018<strong>K\u1ebb th\u00f9 l\u1edbn nh\u1ea5t m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111ang l\u00e0m \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ea5t \u0111o\u00e0n k\u1ebft, chia r\u1ebd (disunity). Kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec nguy hi\u1ec3m b\u1eb1ng vi\u1ec7c c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng gi\u00fap \u0111\u1ee1 nhau, kh\u00f4ng c\u00f4ng khai th\u00f4ng tin c\u1ea7n thi\u1ebft, \u2018\u0111\u01b0\u1eddng ai n\u1ea5y \u0111i\u2019<\/strong>. V\u00ec th\u1ebf n\u00ean \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 chi\u1ebfn th\u1eafng \u0111\u01b0\u1ee3c Corona 19 th\u00ec con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eebng n\u00ean chia r\u1ebd m\u00e0 ph\u1ea3i h\u1ee3p s\u1ee9c l\u1ea1i v\u1edbi nhau.<\/p>\n[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.4.2&#8243; hover_enabled=&#8221;0&#8243;]<p><strong>Christiane Amanpour (Ng\u01b0\u1eddi d\u1eabn ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u1ee7a CNN):<\/strong> \u00d4ng \u0111\u00e3 t\u1eebng th\u1ea5y cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng n\u00e0o nh\u01b0 cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng hi\u1ec7n nay trong m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, to\u00e0n c\u1ea7u h\u00f3a v\u00e0 khoa h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt ph\u00e1t tri\u1ec3n kh\u00f4ng \u1ea1?<\/p>\n<p>\u00a0<strong>Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Harari<\/strong>: T\u00f4i th\u1ea5y r\u1eb1ng trong v\u00f2ng 100 n\u0103m tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u00e2y th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t lo\u1ea1i truy\u1ec1n nhi\u1ec5m n\u00e0o m\u00e0 l\u00e2y lan kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi nhanh nh\u01b0 hi\u1ec7n nay. Ngh\u0129a l\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n s\u1ed1ng hi\u1ec7n nay ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng ki\u1ebfn m\u1ed9t \u0111\u1ea1i d\u1ecbch b\u1ec7nh n\u00e0o kh\u1ee7ng khi\u1ebfp nh\u1ea5t nh\u01b0 th\u1ebf. V\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m n\u00ean con ng\u01b0\u1eddi hoang mang, lo s\u1ee3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean. Tuy nhi\u00ean n\u1ebfu nh\u00ecn xa v\u00e0 r\u1ed9ng v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t ch\u00fat th\u00ec b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m uy hi\u1ebfp lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 di\u1ec5n ra v\u00e0i l\u1ea7n. D\u00f9 sao th\u00ec s\u1ef1 th\u1eadt l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u0169ng \u0111ang s\u1edf h\u1eefu c\u00e1c lo\u1ea1i v\u0169 kh\u00ed c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ed1ng ch\u1ecdi \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m m\u1edbi.<\/p>\n<p><strong>Christiane Amanpour<\/strong>: Sao th\u1ebf \u1ea1?<\/p>\n<p><strong>Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Harari<\/strong>: V\u00ec y h\u1ecdc \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n. N\u1ebfu ngh\u0129 v\u1ec1 b\u1ec7nh d\u1ecbch h\u1ea1nh tr\u00e0n lan kh\u1eafp ch\u00e2u \u00c1 v\u00e0 ch\u00e2u \u00c2u v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 14 th\u00ec l\u00fac \u0111\u00f3 b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m \u0111\u00e1ng s\u1ee3 \u1ea5y \u0111\u00e3 l\u00e0m thi\u1ec7t m\u1ea1ng kho\u1ea3ng 30~50% to\u00e0n b\u1ed9 nh\u00e2n lo\u1ea1i nh\u01b0ng l\u00fac \u0111\u00f3 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n kh\u00f4ng bi\u1ebft nguy\u00ean nh\u00e2n t\u1ea1i sao c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi m\u1eafc b\u1ec7nh nh\u01b0 th\u1ebf v\u00e0 l\u00e0m sao m\u00e0 h\u1ecd ch\u1ebft nh\u01b0 th\u1ebf. V\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 ki\u1ebfn th\u1ee9c v\u1ec1 khoa h\u1ecdc. \u0110\u1ea1i d\u1ecbch Corona 19 l\u1ea7n n\u00e0y th\u00ec ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 ki\u1ec3m tra \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3 l\u00e0 vi r\u00fat g\u00ec, v\u00e0 ch\u1ec9 m\u1ea5t c\u00f3 2 tu\u1ea7n \u0111\u1ec3 t\u00ecm ra s\u01a1 \u0111\u1ed3 gen c\u1ee7a n\u00f3. V\u00ec v\u1eady con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c ai nhi\u1ec5m b\u1ec7nh v\u00e0 nhanh ch\u00f3ng x\u00e9t nghi\u1ec7m \u0111\u1ec3 s\u00e0ng l\u1ecdc \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb. D\u0129 nhi\u00ean ch\u00fang ta bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01a1 \u0111\u1ed3 gen c\u1ee7a vi r\u00fat r\u1ed3i nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1eafc ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ngay. Tuy nhi\u00ean \u0111i\u1ec1u ch\u1eafc ch\u1eafn r\u1eb1ng nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111ang c\u00f3 c\u00f4ng ngh\u1ec7 v\u00e0 ki\u1ebfn th\u1ee9c \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed1i \u0111\u1ea7u v\u1edbi vi r\u00fat<\/p>\n<p><strong>Christiane Amanpour:<\/strong> N\u1ebfu v\u1eady m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng h\u1ecd c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ef1 hoang mang, lo s\u1ee3 ph\u00e1t sinh do vi r\u00fat Corona 19?<\/p>\n<p><strong>Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Harari<\/strong>: K\u1ebb th\u00f9 l\u1edbn nh\u1ea5t m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111ang l\u00e0m \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ea5t \u0111o\u00e0n k\u1ebft, chia r\u1ebd (disunity). Kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec nguy hi\u1ec3m b\u1eb1ng vi\u1ec7c c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng gi\u00fap \u0111\u1ee1 nhau, kh\u00f4ng c\u00f4ng khai th\u00f4ng tin c\u1ea7n thi\u1ebft, \u2018\u0111\u01b0\u1eddng ai n\u1ea5y \u0111i\u2019. Vi\u1ec7c thi\u1ebfu l\u00f2ng tin c\u0169ng l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 thi\u1ebfu l\u00f2ng tin gi\u1eefa c\u00e1c qu\u1ed1c gia m\u00e0 t\u00f4i c\u00f2n lo s\u1ee3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 tin t\u01b0\u1edfng l\u1eabn nhau, lu\u00f4n ph\u1ea3i c\u1ea3nh gi\u00e1c v\u1edbi nhau s\u1ebd li\u00ean t\u1ee5c ti\u1ebfp di\u1ec5n. S\u1ef1 th\u1eadt l\u00e0 trong th\u1eddi gian v\u1eeba qua nh\u1eefng tin t\u1ee9c gi\u1ea3 m\u1ea1o v\u00e0 th\u00f4ng tin sai s\u1ef1 th\u1eadt \u0111\u00e3 b\u00e0o m\u00f2n l\u00f2ng tin c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 gi\u1eefa c\u00e1c n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi nhau m\u00e0 l\u1ea1i chia r\u1ebd v\u00e0 \u0111\u1ea5u \u0111\u00e1 v\u1edbi nhau. Trong khi c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi \u0111ang r\u01a1i v\u00e0o t\u00ecnh tr\u1ea1ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u1ee9ng ph\u00f3 t\u1ed1t n\u1ebfu c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ea1i d\u1ecbch xu\u1ea5t hi\u1ec7n th\u00ec ngay l\u00fac \u0111\u00f3 Corona 19 b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e2y lan. Ch\u00fang ta h\u00e3y ngh\u0129 m\u1ed9t ch\u00fat v\u1ec1 cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng kinh t\u1ebf v\u00e0o n\u0103m 2008. D\u0129 nhi\u00ean l\u00fac \u0111\u00f3 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng ti\u1ec1n t\u1ec7 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 v\u00e0 kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng kinh t\u1ebf x\u1ea3y ra kh\u00e1c v\u1edbi \u0111\u1ea1i d\u1ecbch Corona 19 l\u1ea7n n\u00e0y nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u0111i\u1ec3m gi\u1ed1ng nhau \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng l\u00e0m c\u1ea3 nh\u00e2n lo\u1ea1i ph\u1ea3i ch\u1ecbu \u0111au \u0111\u1edbn v\u00e0 ph\u1ea3i nhanh ch\u00f3ng kh\u1eafc ph\u1ee5c. Nh\u01b0ng n\u0103m 2008 th\u00ec c\u00f3 nh\u1eefng nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o \u0111\u00e3 giang tay ra ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u00e0 \u0111\u1ea9y l\u00f9i kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng. Nh\u1eefng nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o \u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi t\u00edn nhi\u1ec7m. Nh\u1edd v\u00e0o s\u1ef1 h\u1ee3p s\u1ee9c c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o \u1ea5y m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t qua \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng giai \u0111o\u1ea1n kh\u00f3 kh\u0103n nh\u1ea5t. Tuy nhi\u00ean \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong 4 n\u0103m qua th\u00ec ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1eb1ng h\u1ec7 th\u1ed1ng v\u00e0 ni\u1ec1m tin to\u00e0n c\u1ea7u li\u00ean t\u1ee5c tr\u00ean \u0111\u00e0 \u0111i xu\u1ed1ng. Khi cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng ti\u1ec1n t\u1ec7 n\u0103m 2008 v\u00e0 d\u1ecbch b\u1ec7nh Ebola ho\u00e0nh h\u00e0nh v\u00e0o n\u0103m 2014 th\u00ec n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 gi\u1eef vai tr\u00f2 l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m th\u00ec b\u00e2y gi\u1edd \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t qu\u1ed1c gia ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c. Ch\u00ednh quy\u1ec1n Trump \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eafc c\u1eed v\u00e0o n\u0103m 2016, ngay t\u1eeb nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u1ea7u l\u00ean n\u1eafm ch\u00ednh quy\u1ec1n \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi. H\u1ecd kh\u00f4ng quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c tr\u1edf th\u00e0nh b\u1ea1n b\u00e8 v\u1edbi nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 ch\u1ec9 c\u1ea7n n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 c\u00f3 l\u1ee3i l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c. Qua s\u1ef1 vi\u1ec7c l\u1ea7n n\u00e0y d\u00f9 M\u1ef9 c\u00f3 tuy\u00ean b\u1ed1 s\u1ebd tr\u1edf l\u1ea1i v\u1ecb tr\u00ed l\u00e3nh \u0111\u1ea1o th\u00ec c\u0169ng s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc nghe theo M\u1ef9. V\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o th\u00e0nh c\u00f4ng n\u00e0o h\u00f4 to r\u1eb1ng \u2018Ch\u1ec9 c\u00f3 t\u00f4i m\u1edbi \u0111\u00e1ng qu\u00fd, t\u00f4i l\u00e0 s\u1ed1 1\u2019.Trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m, h\u1ee3p t\u00e1c qu\u1ed1c t\u1ebf c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t th\u00ec ch\u00fang ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00ean r\u1eb1ng ch\u1ec9 c\u1ea7n \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i n\u00e0o \u0111\u00f3 tr\u00ean qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u n\u00e0y c\u00f3 d\u1ecbch b\u1ec7nh ho\u00e0nh h\u00e0nh th\u00ec trong ch\u1ec9 trong th\u1eddi gian ng\u1eafn th\u00f4i, n\u00f3 s\u1ebd l\u00e2y lan v\u00e0 uy hi\u1ebfm c\u1ea3 nh\u00e2n lo\u1ea1i. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 n\u1ebfu kh\u00f4ng kh\u1ed1ng ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c vi r\u00fat th\u00ec vi r\u00fat s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn v\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 s\u1ebd sinh ra nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn h\u01a1n. S\u1ef1 th\u1eadt l\u00e0 n\u0103m 2014, d\u1ecbch Ebola c\u0169ng l\u00e0 do vi r\u00fat Ebola xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean m\u1ed9t b\u1ec7nh nh\u00e2n \u1edf T\u00e2y Phi v\u00e0 sau \u0111\u00f3 \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn tr\u1edf th\u00e0nh b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m g\u1ea5p 4 l\u1ea7n v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ea1i d\u1ecbch b\u1ec7nh \u0111\u00e1ng s\u1ee3. Kh\u00f4ng ch\u1eebng b\u00e2y gi\u1edd \u1edf \u0111\u00e2u \u0111\u00f3 tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y vi r\u00fat Corona 19 \u0111ang \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh vi r\u00fat nguy h\u1ea1i h\u01a1n cho con ng\u01b0\u1eddi. V\u00ec v\u1eady n\u00ean con ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7n h\u1ee3p s\u1ee9c l\u1ea1i v\u1edbi nhau \u0111\u1ec3 chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u v\u1edbi vi r\u00fat.<\/p>\n<p><strong>Christiane Amanpour<\/strong>: T\u00f4i c\u0169ng hi\u1ec3u l\u00e0 ph\u1ea3i h\u1ee3p s\u1ee9c l\u1ea1i nh\u01b0ng g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 nhi\u1ec1u qu\u1ed1c gia theo ch\u1ee7 ngh\u0129a d\u00e2n t\u00fay (populism) hay ch\u1ee7 ngh\u0129a d\u00e2n t\u1ed9c c\u1ef1c \u0111oan th\u00ec cho r\u1eb1ng \u2018T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 hi\u1ec7n nay \u0111\u1ec1u do s\u1ef1 to\u00e0n c\u1ea7u h\u00f3a, v\u00ec th\u1ebf gi\u1ea3i ph\u00e1p l\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd h\u00e3y c\u00f9ng \u0111\u00f3ng c\u1eeda bi\u00ean gi\u1edbi v\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n trong n\u01b0\u1edbc, hay ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ti\u1ebfng n\u00f3i chung h\u1ee3p s\u1ee9c l\u1ea1i v\u1edbi nhau th\u00f4i.\u2019 V\u1eady ch\u00fang ta ph\u1ea3i nh\u00ecn nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o \u1ea1?<\/p>\n<p><strong>Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Harari:<\/strong> S\u1ef1 c\u00f4 l\u1eadp tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p \u0111\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n v\u00e0 kh\u1eafc ph\u1ee5c d\u1ecbch b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m \u0111\u01b0\u1ee3c. Gi\u1ea3i ph\u00e1p duy nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1eafc ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m l\u00e0 ph\u1ea3i nhanh ch\u00f3ng chia s\u1ebb th\u00f4ng tin r\u1ed9ng r\u00e3i trong th\u1eddi gian nhanh nh\u1ea5t. Hi\u1ec7n t\u1ea1i b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m \u0111ang l\u00e2y lan th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 n\u00e0o \u0111\u00f3ng c\u1eeda bi\u00ean gi\u1edbi m\u00e0 ng\u0103n ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1ee3c vi r\u00fat kh\u00f4ng \u1ea1? Kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o \u0111\u00e2u \u1ea1. N\u1ebfu mu\u1ed1n c\u00f4 l\u1eadp nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 quay v\u1ec1 th\u1eddi trung c\u1ed5 m\u00e0 ph\u1ea3i quay v\u1ec1 t\u1eadn th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ed3 \u0111\u00e1. \u0110\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec1u m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ef1a ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e2u \u1ea1. \u0110\u01b0\u1eddng ranh gi\u1edbi ch\u1eafc ch\u1eafn nh\u1ea5t b\u00e2y gi\u1edd kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng bi\u00ean gi\u1edbi gi\u1eefa n\u01b0\u1edbc n\u00e0y v\u1edbi n\u01b0\u1edbc kia \u0111\u00e2u \u1ea1. \u0110i\u1ec1u quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t b\u00e2y gi\u1edd c\u1ea7n l\u00e0m l\u00e0 ch\u00fang ta ph\u1ea3i x\u00e2y d\u1ef1ng h\u00e0ng r\u00e0o v\u1eefng ch\u1eafc \u0111\u1ec3 vi r\u00fat kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. Th\u1ef1c ra con ng\u01b0\u1eddi \u0111ang \u0111ang s\u1ed1ng c\u00f9ng v\u1edbi r\u1ea5t nhi\u1ec1u lo\u00e0i vi r\u00fat xung quanh. Tr\u00ean nh\u1eefng con \u0111\u1ed9ng v\u1eadt s\u1ed1ng chung v\u1edbi con ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u0169ng c\u00f3 \u0111a d\u1ea1ng nhi\u1ec1u vi r\u00fat, v\u00e0 m\u1ed7i khu v\u1ef1c l\u1ea1i c\u00f3 nh\u1eefng con vi r\u00fat kh\u00e1c nhau. Tuy nhi\u00ean v\u1edbi nh\u1eefng con vi r\u00fat ch\u01b0a t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i trong th\u1ebf gi\u1edbi lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf gi\u1edbi lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi th\u00ec th\u1ebf gi\u1edbi lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd r\u01a1i v\u00e0o t\u00ecnh tr\u1ea1ng nguy hi\u1ec3m. V\u00ec th\u1ebf n\u00ean ch\u00fang ta \u0111\u1eebng x\u00e2y th\u00e0nh, \u0111\u1eafp l\u0169y \u0111\u1ec3 v\u1ea1ch ra ranh gi\u1edbi cho nhau. Nh\u1eefng con vi r\u00fat ch\u1ec9 \u1edf tr\u00ean lo\u00e0i d\u01a1i qua m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 x\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u00ean \u0111\u00f3, quen v\u1edbi c\u00e1ch h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi th\u00ec \u0111\u1ebfn l\u00fac \u0111\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i con vi r\u00fat s\u1ebd tr\u1edf n\u00ean kh\u00f3 kh\u0103n h\u01a1n. L\u1ed1i suy ngh\u0129 cho r\u1eb1ng ch\u1ec9 c\u1ea7n \u0111\u00f3ng c\u1ee7a bi\u00ean gi\u1edbi l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 ng\u0103n ng\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m ph\u00e1t sinh \u1edf \u0111\u00e2u \u0111\u00f3 tr\u00ean qu\u1ea3 \u0111\u1ecba c\u1ea7u n\u00e0y ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u hoang t\u01b0\u1edfng. Tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c. Thay v\u00ec \u0111\u00f3ng c\u1eeda bi\u00ean gi\u1edbi th\u00ec h\u00e3y c\u00f9ng nhau ng\u0103n ch\u1eb7n \u0111\u1ec3 vi r\u00fat kh\u00f4ng th\u1ec3 v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p><strong>Christiane Amanpour<\/strong>: N\u1ebfu mu\u1ed1n th\u1ebf th\u00ec ph\u1ea3i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u1ea1?<\/p>\n<p><strong>Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Harari<\/strong>: Ph\u1ea3i x\u00e2y d\u1ef1ng h\u1ec7 th\u1ed1ng y t\u1ebf c\u00f9ng \u1ee9ng ph\u00f3 v\u1edbi b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m tr\u00ean kh\u1eafp to\u00e0n c\u1ea7u. Ngh\u0129a l\u00e0 d\u00f9 d\u1ecbch b\u1ec7nh ph\u00e1t sinh \u1edf T\u00e2y Phi, Iran, Trung Qu\u1ed1c hay \u1edf b\u1ea5t c\u1ee9 n\u01a1i n\u00e0o, b\u1ea5t c\u1ee9 qu\u1ed1c gia n\u00e0o th\u00ec \u0111\u1eebng xem \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ee7a ri\u00eang qu\u1ed1c gia \u0111\u00f3, khu v\u1ef1c \u0111\u00f3 m\u00e0 ph\u1ea3i c\u00f9ng nhau h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u1ec3 chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u v\u1edbi con vi r\u00fat v\u00ec n\u00f3 \u0111\u00e3 x\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi. Ph\u1ea3i \u0111\u1ea9y m\u1ea1nh h\u01a1n n\u1eefa vai tr\u00f2 c\u1ee7a T\u1ed5 ch\u1ee9c Y t\u1ebf Th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ea9y m\u1ea1nh h\u1ee3p t\u00e1c qu\u1ed1c t\u1ebf. V\u00ec th\u1ebf n\u1ebfu c\u00f3 qu\u1ed1c gia n\u00e0o \u0111ang chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u v\u1edbi b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m th\u00ec c\u00e1c n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c s\u1ebd g\u1eedi thi\u1ebft b\u1ecb y t\u1ebf, nh\u00e2n l\u1ef1c \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 h\u1ed7 tr\u1ee3, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00e0 ph\u1ea3i c\u00f4ng b\u1ed1 th\u00f4ng tin ch\u00ednh x\u00e1c. S\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 v\u1ec1 kinh t\u1ebf ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn h\u00e0nh ngay. Ch\u00fang ta h\u00e3y gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh l\u00e0 b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m \u0111\u00e3 ph\u00e1t sinh \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf m\u1ed9t khu v\u1ef1c n\u00e0o \u0111\u00f3. L\u00fac n\u00e0y ch\u00ednh ph\u1ee7 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 lo ng\u1ea1i r\u1eb1ng n\u1ebfu phong t\u1ecfa khu v\u1ef1c \u0111\u00f3 v\u00ec c\u00f3 vi r\u00fat v\u00e0 ng\u01b0ng l\u1ea1i h\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 kinh t\u1ebf th\u00ec s\u1ebd d\u1eabn \u0111\u1ebfn m\u1ed9t s\u1ef1 thi\u1ec7t h\u1ea1i l\u1edbn n\u00ean h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 ra quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ch\u1edd \u0111\u1ebfn khi n\u00e0o c\u00f3 k\u1ebft lu\u1eadn r\u00f5 r\u00e0ng r\u1eb1ng con vi r\u00fat \u1ea5y nghi\u00eam tr\u1ecdng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o r\u1ed3i m\u1edbi h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng. Kh\u00f4ng \u00edt tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nh\u01b0 v\u1eady n\u00ean trong l\u00fac ch\u1edd \u0111\u1ee3i nh\u01b0 v\u1eady ch\u00fang ta \u0111\u00e3 b\u1ecf qua \u2018gold time\u2019 c\u1ea7n thi\u1ebft cho vi\u1ec7c ng\u0103n ch\u1eb7n vi r\u00fat l\u00e2y lan. V\u00ec th\u1ebf n\u00ean d\u00f9 c\u00f3 ch\u00fat thi\u1ec7t h\u1ea1i v\u1ec1 kinh t\u1ebf nh\u01b0ng c\u00e1c n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c, khu v\u1ef1c kh\u00e1c v\u00e0 c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng kh\u00e1c ph\u1ea3i t\u00edch c\u1ef1c gi\u00fap \u0111\u1ee1 v\u00e0 cho nhau m\u1ed9t ni\u1ec1m tin r\u1eb1ng c\u00e1c n\u01b0\u1edbc s\u1ebd c\u00f9ng nhau g\u00e1nh v\u00e1c nh\u1eefng thi\u1ec7t h\u1ea1i v\u1ec1 kinh t\u1ebf. V\u00e0 d\u00f9ng h\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi bi\u1ec7n ph\u00e1p c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n s\u1ef1 l\u00e2y lan c\u1ee7a vi r\u00fat m\u00e0 kh\u00f4ng ch\u00fat tr\u00ec ho\u00e3n. D\u00f9 l\u00e0 b\u1ec7nh d\u1ecbch ph\u00e1t sinh \u1edf n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c nh\u01b0ng n\u1ebfu ch\u00fang ta kh\u00f4ng gi\u00fap \u0111\u1ee1 nhau khi c\u1ea7n th\u00ec d\u1ecbch b\u1ec7nh \u0111\u00f3 l\u00e2y lan kh\u1eafp n\u01a1i v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng ch\u00ednh b\u1ea3n th\u00e2n \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a ch\u00fang ta c\u0169ng b\u1ecb thi\u1ec7t h\u1ea1i. V\u00ec v\u1eady kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m ng\u01a1 v\u1edbi nhau ngay t\u1eeb l\u00fac m\u1edbi ph\u00e1t sinh d\u1ecbch b\u1ec7nh.<\/p>\n<p><strong>Christiane Amanpour<\/strong>: D\u00f9 sao th\u00ec b\u00e2y gi\u1edd d\u1ecbch b\u1ec7nh c\u0169ng \u0111\u00e3 l\u00e2y lan kh\u1eafp n\u01a1i r\u1ed3i. B\u00e2y gi\u1edd \u0111\u1ec3 gi\u1ea3m thi\u1ec7t h\u1ea1i do vi r\u00fat l\u00e2y lan th\u00ec c\u0169ng \u0111\u00e3 mu\u1ed9n r\u1ed3i nh\u01b0ng ch\u00ednh ph\u1ee7 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc l\u1ea1i b\u1eaft \u0111\u1ea7u hoang mang v\u00e0 \u0111\u01b0a ra nhi\u1ec1u gi\u1ea3i ph\u00e1p nh\u01b0 \u0111\u00f3ng c\u1eeda bi\u00ean gi\u1edbi, c\u1ea5m \u0111i du l\u1ecbch v.v.. Gi\u00e1o s\u01b0 th\u1ea5y th\u1ebf n\u00e0o \u1ea1?<\/p>\n<p><strong>Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Harari<\/strong>: \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc trong Li\u00ean minh ch\u00e2u \u00c2u h\u1ecd t\u1ef1 \u0111\u01b0a ra v\u00e0 thi h\u00e0nh c\u00e1c gi\u1ea3i ph\u00e1p ri\u00eang l\u1ebb \u0111\u00fang kh\u00f4ng \u1ea1. \u0110\u00e2y l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y c\u01a1 ch\u1ebf mang t\u00ean Li\u00ean minh ch\u00e2u \u00c2u \u0111ang kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u1ed1t. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i t\u00f4i th\u1ea5y Corona 19 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 Li\u00ean minh ch\u00e2u \u00c2u c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi nhau \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng minh r\u1eb1ng \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ed1i li\u00ean minh x\u1ee9ng t\u1ea7m v\u1edbi nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u01b0a ra khi m\u1edbi th\u00e0nh l\u1eadp Li\u00ean minh. B\u00e2y gi\u1edd n\u1ebfu c\u00e1c n\u01b0\u1edbc th\u00e0nh vi\u00ean trong Li\u00ean minh ch\u00e2u \u00c2u \u0111\u1ee9ng ra gi\u00fap \u0111\u1ee1 \u00dd \u0111ang trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng nghi\u00eam tr\u1ecdng th\u00ec ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u00dd v\u00e0 to\u00e0n b\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Li\u00ean minh ch\u00e2u \u00c2u s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9ng minh s\u1ef1 h\u1eefu d\u1ee5ng c\u1ee7a kh\u1ed1i n\u00e0y. Nh\u01b0ng n\u1ebfu kh\u00f4ng l\u00e0m th\u1ebf th\u00ec Corona 19 s\u1ebd t\u1ed3n t\u1ea1i trong l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m \u0111\u00e3 l\u1ea5y \u0111i bao nhi\u00eau m\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n ch\u00e2u \u00c2u v\u00e0 l\u00e0m s\u1ee5p \u0111\u1ed5 kh\u1ed1i Li\u00ean minh ch\u00e2u \u00c2u.<\/p>\n<p><strong>Christiane Amanpour<\/strong>: T\u00f4i xin \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecfi v\u1ec1 s\u1ee9c \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng mang t\u00ednh x\u00e3 h\u1ed9i. Trong b\u1ed1i c\u1ea3nh thi\u1ebfu th\u00f4ng tin ch\u00ednh x\u00e1c, c\u00f4ng t\u00e1c x\u00e9t nghi\u1ec7m s\u00e0ng l\u1ecdc kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn h\u00e0nh tri\u1ec7t \u0111\u1ec3, v\u00e0 h\u01a1n h\u1ebft l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t n\u01a1i n\u00e0o chuy\u1ec3n t\u1ea3i th\u00f4ng tin \u0111\u00e1ng tin c\u1eady n\u00ean d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u1ee9 ch\u1ecdn h\u01b0\u1edbng t\u1ef1 c\u00f4 l\u1eadp. Gi\u00e1o s\u01b0 xem v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o?<\/p>\n<p><strong>Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Harari<\/strong>: V\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ea5p b\u00e1ch tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft l\u00e0 l\u00f2ng tin c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111ang s\u1ee5p \u0111\u1ed5. C\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng tin v\u00e0o ch\u00ednh ph\u1ee7, kh\u00f4ng tin v\u00e0o th\u00f4ng tin do b\u00e1o ch\u00ed \u0111\u01b0a tin. Gi\u1ea3i ph\u00e1p c\u00e1ch ly l\u00e0 gi\u1ea3i ph\u00e1p hi\u1ec7u qu\u1ea3 \u0111\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf vi r\u00fat, nh\u01b0ng n\u1ebfu mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean trong x\u00e3 h\u1ed9i ph\u1ea3i h\u1ee3p s\u1ee9c v\u1edbi nhau v\u00e0 \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng c\u00f9ng nhau. Tuy nhi\u00ean trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng m\u00e0 l\u00f2ng tin b\u1ecb \u0111\u00e1nh m\u1ea5t nh\u01b0 th\u1ebf t\u00f4i kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng hi\u1ec7u qu\u1ea3 hay kh\u00f4ng. V\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00e1c \u0111\u00f3 l\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1m s\u00e1t s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea9y m\u1ea1nh. N\u1ebfu theo l\u1ebd th\u01b0\u1eddng, khi g\u1eb7p m\u1ed9t \u0111\u1ea1i n\u1ea1n l\u1edbn nh\u01b0 Corona 19 th\u00ec ch\u00ednh s\u00e1ch nh\u01b0 th\u1ebf c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5p nh\u1eadn v\u00e0 tr\u1edf n\u00ean ch\u00ednh \u0111\u00e1ng. Tuy nhi\u00ean sau khi kh\u1eafc ph\u1ee5c xong \u0111\u1ea1i d\u1ecbch Corona 19 r\u1ed3i m\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1m s\u00e1t \u0111\u1ec3 n\u1eafm b\u1eaft v\u00e0 t\u00ecm ra nh\u1eefng t\u00edn hi\u1ec7u v\u1ec1 c\u01a1 th\u1ec3 h\u1ecdc ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i th\u00ec \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00f3i bu\u1ed9c ch\u00fang ta. H\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1m s\u00e1t nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y nh\u00ecn b\u1ec1 ngo\u00e0i th\u00ec c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 l\u00e0 \u0111\u1ec3 ng\u0103n ng\u1eeba s\u1ef1 ho\u00e0nh h\u00e0nh c\u1ee7a b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u1ebd x\u1ea3y ra b\u1ea5t c\u1ee9 khi n\u00e0o nh\u01b0ng th\u1ef1c t\u1ebf l\u00e0 n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb l\u1ea1m d\u1ee5ng v\u00e0o vi\u1ec7c chu\u1ea9n b\u1ecb n\u00ean m\u1ed9t n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 duy tr\u00ec v\u00e0 cho ra \u0111\u1eddi m\u1ed9t ch\u00ednh quy\u1ec1n theo ch\u1ee7 ngh\u0129a to\u00e0n tr\u1ecb.<\/p>\n<p>Hi\u1ec7n t\u1ea1i ch\u00fang ta \u0111ang ch\u1ee9ng ki\u1ebfn s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1m s\u00e1t h\u00f9ng m\u1ea1nh x\u00f3a b\u1ecf t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng l\u0129nh v\u1ef1c c\u00e1 nh\u00e2n. Trong ho\u00e0n c\u1ea3nh \u0111\u1ea1i d\u1ecbch b\u00f9ng ph\u00e1t th\u00ec \u00fd ki\u1ebfn cho r\u1eb1ng ph\u1ea3i gi\u1eef quy\u1ec1n ri\u00eang t\u01b0 s\u1ebd kh\u00f4ng th\u1eafng n\u1ed5i \u00fd ki\u1ebfn cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c gi\u1eef cho y t\u1ebf c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n \u0111\u1ecbnh v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 t\u00ednh m\u1ea1ng c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t n\u00ean v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u1ec1 quy\u1ec1n ri\u00eang t\u01b0 n\u00ean \u0111\u1ec3 l\u1ea1i sau. K\u1ebft qu\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi ta s\u1ebd s\u1ed1ng trong m\u1ed9t m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng m\u00e0 quy\u1ec1n ri\u00eang t\u01b0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o v\u1ec7 thay v\u00ec ph\u1ea3i b\u1ea3o v\u1ec7 s\u1ee9c kh\u1ecfe.<\/p>\n<p><strong>Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Harari<\/strong>: D\u0129 nhi\u00ean c\u00f4ng ngh\u1ec7 m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi nghi\u00ean c\u1ee9u ra \u0111\u1ea1t m\u1ee9c r\u1ea5t v\u01b0\u1ee3t tr\u1ed9i. T\u1eeb \u0111\u00f3 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng c\u00f4ng ngh\u1ec7 \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 theo d\u00f5i v\u00e0 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb s\u1edbm nh\u1eefng b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m m\u1edbi ph\u00e1t, truy t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ed9 tr\u00ecnh di chuy\u1ec3n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec5m b\u1ec7nh v\u00e0 kh\u1ed1ng ch\u1ebf hi\u1ec7u qu\u1ea3 \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi. Tuy nhi\u00ean c\u00f4ng ngh\u1ec7 \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 s\u1eed d\u1ee5ng v\u00e0o vi\u1ec7c theo d\u00f5i v\u00e0 quan s\u00e1t nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00e1c b\u1ea5t c\u1ee9 khi n\u00e0o. Ngh\u0129a l\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u xem con ng\u01b0\u1eddi ngh\u0129 g\u00ec, c\u1ea3m th\u1ea5y th\u1ebf n\u00e0o.<\/p>\n<p>D\u1ecbch b\u1ec7nh l\u00e2y lan nhanh m\u00e0 ch\u01b0a c\u00f3 ti\u1ec1n l\u1ec7 nh\u01b0 l\u1ea7n n\u00e0y trong m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a n\u00e0o \u0111\u00f3 gi\u00fap cho vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1m s\u00e1t nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadn l\u1ee3i v\u00e0 d\u1ecdn \u0111\u01b0\u1eddng d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a to\u00e0n tr\u1ecb.<\/p>\n<p><strong>Christiane Amanpour<\/strong>: Gi\u00e1o s\u01b0 \u0111\u00e3 n\u00f3i r\u1ea5t nhi\u1ec1u l\u00fd lu\u1eadn v\u00e0 tri\u1ec3n v\u1ecdng to l\u1edbn. Nh\u01b0ng th\u1ef1c t\u1ebf l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u00edch vi\u1ec7c t\u1ef1 c\u00f4 l\u1eadp \u0111\u00fang kh\u00f4ng \u1ea1? \u1ede \u00dd b\u00e1o ch\u00ed \u0111\u01b0a tin h\u00e0ng ch\u1ee5c ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi v\u1eabn t\u1ee5 t\u1eadp g\u1eb7p b\u1ea1n b\u00e8 u\u1ed1ng c\u00e0 ph\u00ea v\u00e0 vi ph\u1ea1m nh\u1eefng quy \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 n\u00ean ph\u1ea3i c\u01b0\u1ee1ng ch\u1ebf cho h\u1ecd v\u1ec1 nh\u00e0. Khi b\u1ecb \u1edf nh\u00e0 th\u00ec c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f4 \u0111\u01a1n, tr\u1ea7m c\u1ea3m v\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi th\u1ed1 l\u1ed9 r\u1eb1ng h\u1ecd b\u1ecb h\u1ed9i ch\u1ee9ng b\u1ecb giam gi\u1eef (shut-in syndrome). \u0110\u00e2y th\u1ef1c t\u1ebf kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00e0 to\u00e0n th\u1ec3 x\u00e3 h\u1ed9i ph\u1ea3i lo ngh\u0129 sao \u1ea1?<\/p>\n<p><strong>Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Harari<\/strong>: L\u00fd do m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi lo s\u1ee3 b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m ch\u00ednh l\u00e0 v\u00ec \u0111i\u1ec3m n\u00e0y \u0111\u1ea5y \u1ea1. Con ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 ch\u00fang ta l\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt mang t\u00ednh x\u00e3 h\u1ed9i. Vi khu\u1ea9n, vi r\u00fat g\u00e2y b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m l\u00e2y lan do chuy\u1ec3n t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y sang ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c trong m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi quan h\u1ec7 x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. \u1ede m\u1ed9t g\u00f3c \u0111\u1ed9 n\u00e0o \u0111\u00f3 ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1eb1ng con vi r\u00fat n\u00f3 l\u1ee3i d\u1ee5ng nh\u1eefng h\u00e0nh vi m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng l\u00e0m nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 t\u1ea5n c\u00f4ng con ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ed9ng v\u1eadt mang t\u00ednh x\u00e3 h\u1ed9i nh\u01b0 con ng\u01b0\u1eddi th\u00ec c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1eb7c t\u00ednh th\u00edch g\u1eb7p g\u1ee1 v\u00e0 h\u00f2a h\u1ee3p v\u1edbi nhau. V\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 b\u1ea3n n\u0103ng mu\u1ed1n gi\u00fap \u0111\u1ee1 nhau khi c\u00f3 ai \u0111\u00f3 kh\u00f3 kh\u0103n. Th\u01b0\u1eddng th\u00ec n\u1ebfu gia \u0111\u00ecnh hay b\u1ea1n b\u00e8, ho\u1eb7c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi xung quanh \u0111au b\u1ec7nh th\u00ec trong kh\u1ea3 n\u0103ng cho ph\u00e9p, ho\u1eb7c l\u00e0 ch\u00fang ta xoay s\u1edf \u0111\u1ec3 tr\u1ef1c ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn gi\u00fap \u0111\u1ee1. V\u1ec1 m\u1eb7t t\u00ecnh c\u1ea3m th\u00ec ch\u00fang ta mu\u1ed1n th\u1ec3 hi\u1ec7n r\u1eb1ng \u2018T\u00f4i \u1ee7ng h\u1ed9 b\u1ea1n\u2019 v\u00e0 ch\u00fang ta n\u1eafm tay ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, ch\u00fang ta \u00f4m ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c v\u00e0o l\u00f2ng, th\u1eadm ch\u00ed ch\u00fang ta c\u00f2n xoa v\u00e0o m\u00e1 n\u1eefa. C\u00f4 th\u1eed ngh\u0129 xem n\u00e0o. Nh\u1eefng l\u00fac \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u00fac vi r\u00fat s\u1ebd l\u00e2y lan ph\u1ea3i kh\u00f4ng?<\/p>\n<p>N\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c l\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 2 c\u00e1ch \u0111\u1ec3 \u1ee9ng ph\u00f3 trong t\u00ecnh h\u00ecnh n\u00e0y.<\/p>\n<p><strong>Th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin c\u1ea7n c\u1ea7n thi\u1ebft cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.<\/strong> N\u1ebfu m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi tin v\u00e0o ch\u1ee7 th\u1ec3 cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin v\u00e0 tin v\u00e0o th\u00f4ng tin \u0111\u00f3 th\u00ec m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd t\u1ef1 n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u1ec3 h\u1ea1n ch\u1ebf nh\u1eefng vi\u1ec7c m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng l\u00e0m, \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 cho \u0111\u1ebfn khi d\u1ecbch b\u1ec7nh \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbu xu\u1ed1ng. Con ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd tr\u00e1nh ti\u1ebfp x\u00fac v\u1ec1 m\u1eb7t v\u1eadt l\u00fd v\u00e0 ng\u0103n ch\u1eb7n kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00e2y lan vi r\u00fat cho ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 m\u00ecnh y\u00eau th\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p><strong>Th\u1ee9 hai l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ti\u1ebfp c\u1eadn c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a to\u00e0n tr\u1ecb<\/strong>. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a khoa h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt ch\u1ee9 trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i trung c\u1ed5 th\u00ec d\u00f9 mu\u1ed1n l\u00e0m c\u0169ng kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ti\u1ebfp c\u1eadn c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a to\u00e0n th\u1ec3 l\u00e0 s\u1eed d\u1ee5ng c\u00f4ng ngh\u1ec7 \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng ra m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1m s\u00e1t m\u1ea1nh m\u1ebd nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 v\u00e0 th\u00f4ng qua \u0111\u00f3 s\u1ebd tr\u1ef1c ti\u1ebfp \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m v\u1edbi 1 gi\u00e1 tr\u1ecb to l\u1edbn \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 m\u1ea1nh m\u1ebd y t\u1ebf c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng h\u01a1n l\u00e0 quy\u1ec1n ri\u00eang t\u01b0 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. Hi\u1ec7n nay th\u00ec ch\u00fang ta kh\u00f4ng c\u1ea7n cho nhi\u1ec7t k\u1ebf v\u00e0o mi\u1ec7ng hay v\u00e0o tai m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u1edf xa. N\u1ebfu s\u00e0ng l\u1ecdc ra \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 cao h\u01a1n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c th\u00ec ta s\u1ebd bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 l\u00e0m g\u00ec, g\u1eb7p ai, \u1edf \u0111\u00e2u trong ng\u00e0y h\u00f4m \u0111\u00f3. V\u1eady th\u00ec r\u1ea5t d\u1ec5 d\u00e0ng \u0111\u1ec3 thu th\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng tin, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o vi ph\u1ea1m h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 \u0111i b\u1eaft tay, \u00f4m hay h\u00f4n l\u00ean m\u00e1 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u00e0m cho vi r\u00fat l\u00e2y lan \u0111\u1ec1u c\u00f3 ch\u1ee9ng c\u1ee9 \u0111\u1ec3 x\u1eed ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>N\u1ebfu m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng tin v\u00e0o th\u00f4ng tin v\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0m theo l\u1eddi c\u1ee7a ch\u1ee7 th\u1ec3 cung c\u1ea5p th\u00f4ng tin th\u00ec r\u1ed1t cu\u1ed9c ch\u1ec9 b\u1eb1ng c\u00e1ch l\u00e0 c\u01b0\u1ee1ng \u00e9p ng\u01b0\u1eddi ta l\u00e0m theo th\u00f4ng tin v\u00e0 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn \u0111\u00f3. H\u1ec7 th\u1ed1ng gi\u00e1m s\u00e1t m\u1ea1nh m\u1ebd n\u00e0y ch\u1ec9 c\u00f3 ch\u00ednh quy\u1ec1n theo ch\u1ee7 ngh\u0129a to\u00e0n tr\u1ecb m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u1ed9i h\u00e0m m\u1ed9t s\u1ef1 nguy hi\u1ec3m r\u1ea5t l\u1edbn. V\u00e0 t\u00f4i ch\u1ec9 mong nh\u00e2n lo\u1ea1i s\u1ebd kh\u00f4ng \u0111i theo h\u01b0\u1edbng n\u00e0y. <\/p>\n[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=&#8221;4.4.2&#8243; hover_enabled=&#8221;0&#8243;]<span>&lt;Ngu\u1ed3n&gt;<\/span>\nhttps:\/\/edition.cnn.com\/videos\/tv\/2020\/03\/15\/yuval-noah-harari-amanpour-cnn-coronavirus.cnn[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section]\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hi\u1ec7n t\u1ea1i con ng\u01b0\u1eddi \u0111ang \u0111\u1ed1i \u0111\u1ea7u v\u1edbi m\u1ed9t t\u00ecnh tr\u1ea1ng t\u1ed3i t\u1ec7 nh\u1ea5t, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ea5t \u0111o\u00e0n k\u1ebft. Kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec nguy hi\u1ec3m h\u01a1n vi\u1ec7c c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng gi\u00fap \u0111\u1ee1 nhau, kh\u00f4ng chia s\u1ebb th\u00f4ng tin c\u1ea7n thi\u1ebft v\u00e0 \u2018\u0111\u01b0\u1eddng ai n\u1ea5y \u0111i\u2019. Gi\u00e1o s\u01b0 Yuval Noah Harari, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc The Hebrew University [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":687,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"2880","footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/686"}],"collection":[{"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=686"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/686\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":691,"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/686\/revisions\/691"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/687"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=686"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=686"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/covid19vietnam.prkorea.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=686"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}